Współpraca w ramach systemu ONZ


Wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi w swej godności i w swych prawach.
Są oni obdarzeni rozumem i sumieniem
i powinni postępować wobec innych w duchu braterstwa.
Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (art.1)



Prawa człowieka są to powszechne prawa o charakterze podstawowym, przynależne każdej jednostce w jej kontaktach z państwem. Ich pierwotnym źródłem jest niezbywalna, niezależna od istnienia państwa i wspólnoty obywatelskiej, godność osobowa każdej osoby ludzkiej. Państwa są zobowiązane do ich respektowania nie tylko wobec własnych obywateli, ale także wobec obywateli innych państw i bezpaństwowców znajdujących się pod jego jurysdykcją.

Organizacja Narodów Zjednoczonych od początku swojego istnienia traktuje popieranie i ochronę praw człowieka jako przedmiot swojej troski, uznając ścisły związek między naruszaniem praw człowieka a pokojem wewnętrznym i międzynarodowym.

Karta Narodów Zjednoczonych zawiera szereg postanowień odnoszących się do praw człowieka (preambuła, art. 1.3, art. 55, art. 56).

Pierwszym aktem międzynarodowym, w którym wyszczególniono prawa i wolności wszystkich ludzi była Powszechna Deklaracja Praw Człowieka przyjęta jako rezolucja przez Zgromadzenie Ogólne NZ w dniu 10 grudnia 1948 r. Deklaracja kładzie nacisk na prawa i wolności dotyczące każdej osoby, wszędzie i w każdych warunkach (zasada powszechności) i zakłada ich nierozdzielność (tzn. prawa osobiste i polityczne z jednej strony a społeczne, gospodarcze i kulturalne z drugiej, wymagają takiej samej ochrony oraz są współzależne).

Ponieważ Deklaracja nie ma mocy wiążącej, po jej uchwaleniu rozpoczęto prace nad dwoma umowami międzynarodowymi, które zostały przyjęte w 1966r. i które wraz z nią składają się na tzw. Międzynarodową Kartę Praw Człowieka (International Bill of Human Rights). Są to Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (International Covenant on Civil and Political Rights - ICCPR) oraz Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych (International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights).

Oprócz Paktów istnieje szereg innych instrumentów międzynarodowych poświęconych szczególnym kwestiom praw człowieka i ochronie grup ludności najbardziej narażonych na łamanie ich praw. Najważniejsze z nich to:

W 1993 r. podczas Światowej Konferencji Praw Człowieka przyjęto Deklarację Wiedeńską, podkreślającą powszechność, niepodzielność, współzależność i wzajemne powiązanie wszystkich prawa człowieka. Deklaracja położyła nacisk na to, że społeczność międzynarodowa musi traktować prawa człowieka jako całość, w sprawiedliwy i równy sposób, na tej samej płaszczyźnie i z jednakową uwagą.

W ramach systemu NZ ochrony praw człowieka wypracowano także szereg deklaracji i zbiorów zasad, standardów i wytycznych poświęconych bardziej szczegółowym kwestiom (m.in. standardy dotyczące wymiaru sprawiedliwości).


Mechanizmy kontrolne


Konwencje praw człowieka przewidują dwa rodzaje mechanizmów umożliwiających kontrolę realizacji praw człowieka:

a) sprawozdania - jedyna powszechna i obligatoryjna metoda kontrolna, oparta na obowiązku składania właściwym Komitetom ONZ okresowych sprawozdań, w których państwa przedstawiają w jaki sposób wykonują swoje zobowiązania. Komitety na podstawie sprawozdań dokonują przeglądu postępowania państwa w dziedzinie praw człowieka oraz poddają ocenie środki i stopień realizacji przez dane państwo zobowiązań wynikających z międzynarodowych instrumentów praw człowieka. Ocena realizacji oraz zalecenia odnośnie dalszych zmian są zamieszczane każdorazowo w Uwagach Końcowych opracowywanych przez poszczególne Komitety po rozparzeniu kolejnego sprawozdania. W Polsce koordynacją opracowywania poszczególnych sprawozdań zajmują się następujące resorty:

  1. Ministerstwo Sprawiedliwości:



  2. Ministerstwo Gospodarki:



  3. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji:

    • sprawozdanie z realizacji postanowień Międzynarodowej Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji rasowej


  4. Ministerstwo Edukacji Narodowej:



  5. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej:



b) skargi indywidualne (communications) - są one swoistymi skargami na naruszanie praw człowieka i dają możliwość dochodzenia na forum międzynarodowym praw przez osoby poszkodowane, po uprzednim wyczerpaniu drogi sądowej w kraju. W przeciwieństwie do sprawozdań, postanowieniom regulującym te kwestie nadano charakter fakultatywny - państwo przystępując do danej umowy może, ale nie musi, związać się tymi postanowieniami.

Inne strony:


Europejski system ochrony praw człowieka

Rzeczpospolita Polska funkcjonuje także w ramach regionalnego - europejskiego systemu ochrony praw człowieka stworzonego przez Radę Europy w oparciu o Europejską Konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (1951).

Wielkość tekstu » A lub A lub A | Drukuj | Top